Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde

Krimpen en kantelen van protoplanetaire schijven

Credit: NASA, ESA, M. Robberto (STScI/ESA), HST Orion Treasury Project Team & L. Ricci (ESO).

NTvN 84-11

Het decembernummer is uit!

Bliksem

Speelt kosmische straling een rol bij initiatie bliksem? Lees er alles over in het decembernummer van het NTvN. Foto: Arne de Laat – 153957 Photography – http://arne.delaat.net.

Vorige Volgende

Artikel

Krimpen en kantelen van protoplanetaire schijven

Gepubliceerd: 1 april 2018 13:00

Sterren worden geboren uit grote gaswolken. Niet al het gas in zo’n wolk wordt gebruikt om sterren van te vormen, er blijft ook gas over. Daardoor bewegen pasgeboren sterren door een gasrijke omgeving. Deze jonge sterren zijn omringd door een schijf van gas en stof. Hierin ontstaan planeten en daarom noemen we het een protoplanetaire schijf. Om te doorgronden hoe (bewoonbare) planeten ontstaan in een protoplanetaire schijf, moeten we ook de levensloop van de protoplanetaire schijf zelf begrijpen. In mijn proefschrift onderzocht ik samen met collega’s de invloed die de gasrijke omgeving kan hebben op een protoplanetaire schijf.

Auteur: Thomas Wijnen

Babyboom
Bijna elke ster die geboren wordt, heeft zo’n protoplanetaire schijf. De schijf bestaat voor ongeveer 99% uit gas en voor 1% uit stofdeeltjes. Deze stofdeeltjes klonteren samen in de schijf tot steeds grotere klompen en vormen uiteindelijk een planeet (of een maan, komeet, asteroïde of ander ‘ruimtepuin’). Op den duur verdampt het gas in de schijf door het licht van de ster en uiteindelijk blijft alleen het planetenstelsel over.

Sterren worden vaak met meerdere tegelijk geboren in grote gaswolken (figuur 1). Van die grote gaswolken wordt maximaal een derde gebruikt om sterren en hun protoplanetaire schijven van te vormen. De rest van het gas blijft over en wordt na een paar miljoen jaar weggeblazen als de jonge sterren helder genoeg gaan schijnen. De sterren en hun protoplanetaire schijven bewegen dus de eerste paar miljoen jaar van hun leven door een dynamische en gasrijke omgeving. Terwijl een protoplanetaire schijf door dat gas beweegt, kan zij het gas opvegen. Hier was nog geen uitgebreid onderzoek naar gedaan. Wij hebben laten zien dat de beweging door het gas en het opvegen ervan een belangrijke invloed kunnen hebben op de levensloop van een protoplanetaire schijf.

Lees het volledige artikel in het aprilnummer van het NTvN.